IMG_20190321_235007_628

راهبرد مدیریت سرمایه گذاری در استان گیلان / عزیز عبدالهی

۰۱ / ۰۱ / ۹۸
۲۳:۵۴

اشاره :
خزر- استان گیلان با توجه به جایگاه جغرافیایی، استقرار در شمال ایران ، اتصال به دریای خزر ، دسترسی زمینی به استان های مختلف ، همسایگی با کشورهای تازه استقلال یافته، پتانسیل های فوق العاده طبیعی ، نیروی کار فراوان و مستعد، چشم اندازهای صادراتی ، پتانسیل های بالقوه اقتصادی بالا، ظرفیت و قابلیت بسیار وسیعی برای سرمایه گذاری دارد . در این جستار تلاش بر این است که سرمایه گذاری در استان گیلان از منظر های مختلف مورد توجه قرارگیرد تا شناخت لازم برای رفع نواقص و توسعه پتانسیل ها و نیز افزایش سرمایه گذاری واقعی انجام گیرد .
سرمایه گذاری ( Investment )یکی از مهم ترین مولفه های اقتصادی هر کشوری به شمار می رود. به اذعان اکثر مکاتب اقتصادی مطرح در علم اقتصاد، مقوله سرمایه گذاری محوری ترین عنصر اقتصاد کلان است . توجه به سرمایه گذاری در اکثر کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه یکی از مهم ترین سیاست های اقتصادی به شمار می رود و در اقتصاد ایران نیز در طی دو دهه اخیر اهمیت این مفهوم درک شده است. علی رغم این توجه عمومی به کارکردهای سرمایه گذاری، به نظر می رسد توجه به ابعاد متنوع و بعضآ پیچیده آن ضروری باشد تا رهیافت به اهداف سیاستگذاری های اقتصادی ناشی از توسعه سرمایه گذاری، محقق شود.
برای درک بهتر مفهوم و کارویژه های سرمایه گذاری و نیز هدف گذاری در جهت گیری به سمت اهداف توسعه منطقه ای و ملی به نظر می رسد ذکر و توجه به موارد زیر ضروری باشد:
۱- سرمایه گذاری ارتباط مستقیم و تنگاتنگی با بسیاری دیگر از متغیرهای اقتصادی دارد و در بسیاری از موارد مهم ترین و موثرترین نقش را در ارتقای متغیرهای اقتصاد کلان دارد. سرمایه گذاری ارتباط مستقیم با رشد، اشتغال زایی، تولید، صادرات ، توسعه فناوری ، ارتقای سرمایه انسانی و بهره وری دارد؛ از این منظر ، سرمایه گذاری مفهومی زیر بنایی و زیرساختی است.
۲- سرمایه گذاری مهم ترین و اولی ترین عامل برای تعیین و تبیین « امنیت اقتصادی» است. بدون توجه به سرمایه گذاری، کسب امنیت اقتصادی تقریبآ غیر ممکن است. ساده ترین و مهم ترین شاخص امنیت اقتصادی از منظر ادبیات اقتصاد کلان، نسبت سرمایه گذاری به تولیداست.
۳- سرمایه گذاری دارای دو تفکیک اساسی به صورت سرمایه گذاری دولتی و سرمایه گذاری خصوصی است.اگر چه این دو دارای ابعاد متفاوتی می باشند ولی نکته مهم در آن است که این هر دو به صورت مکمل هم عمل می نمایند. سرمایه گذاری دولتی عمدتآ مشتمل بر زیرساخت ها و زیر بناها و با هدف تحصیل زمینه های توسعه سرمایه گذاری بخش خصوصی صورت می گیرد. عمده سرمایه گذاری دولتی در بخش های زیر بنایی شامل نیرو، راه ، مخابرات ، سد و نظایر آنست که به جهت ماهیت آن از طریق منابع عموی و توسط دولت صورت می پذیرد.
۴- سرمایه گذاری خصوصی اما مهم ترین و موثرترین فاکتور هر اقتصادی است. سرمایه گذاری خصوصی با دو مفهوم ریسک و بازدهی ارزیابی صورت می پذیرد. سرمایه گذاری خصوصی تابعی است رفتاری که بر مبنای متغیرهای نرخ بهره، محیط فعالیت اقتصادی، بازدهی، ریسک، میزان حمایت دولتی و نیز سرمایه گذاری دولتی حمایتی مکمل انجام می شود.
۵- از دیدگاه کلان اقتصادی آن چه موجب رشد اقتصادی، اشتغال زایی، تولید، کنترل تورم، کاهش فقر، صادرات و ارز آوری می شود به طور عمده توسط سرمایه گذاری بخش خصوصی قابل تحقق است. از سوی دیگر سرمایه گذاری خصوصی ، رفتاری دارد که آن را بسیار حساس و ریسک گریز می نمایاند ؛ از این منظر در واقع افزایش سرمایه گذاری بخش خصوصی نشان دهنده وجود متغیرهای مثبت اقتصادی، امنیت در تمام ابعاد آن ، شرایط محیطی مناسب و پتانسیل های رشد و سیاست گذاری اقتصادی مناسب بوده و کاهش آن نشان دهنده فقدان این موارد است.
۶- دو نوع عامل اقتصادی و غیر اقتصادی(که عمدتا محیطی نامیده می شود) بر سرمایه گذاری بخش خصوصی مؤثر است. عوامل غیر اقتصادی مشتمل بر ساختار نظام اداری و دیوان سالاری، نظام حقوقی (شامل قوانین کار، تجارت و…)،شفافیت، صراحت و ثبات سیاست های اقتصادی، چشم انداز آینده پایداری این موارد و عوامل اقتصادی شامل سیاست های پولی و مالی در آمدی ، ارزی و تجاری است که در ابعاد جزیی تر مشتمل بر نرخ های بهره، نرخ ارز، نرخ های مالیاتی ، ریسک تورم ، آزادی فضای اقتصادی، سیاست های عمده واردات و صادرات و نظایر آن است.
۷- به استناد موارد فوق سرمایه گذاری هنگامی کار آیی و اثر بخشی خواهد داشت که در بهینه ترین شرایط خود مستقر شود و دولت و بخش خصوصی به صورت مکمل عمل نمایند و در عین حال محیط فعالیت اقتصادی،چشم اندازهای آینده را برای سرمایه گذاران روشن سازد.
محورهای اصلی در تبیین راهبرد مدیریت سرمایه گذاری در استان گیلان:
• اولویت های سرمایه گذاری از منظر نهادها و ستاد مدیریتی استان چیست ؟
• اولویت های سرمایه گذاری از منظر بخش خصوصی کدامند؟
• اولویت های سرمایه گذاری در چارچوب برنامه های ملی کدامند؟ و تظابق اولویت های استانی با اولویت های
ملی چه میزان است؟
• زمینه ها ، جذابیت ها و مطلوبیت های طبیعی و اقتصادی برای سرمایه گذاری چیست؟
• روش ها و منابع مالی تامین پولی و مالی سرمایه گذاری چیستند؟
• اولویت های ضروری سرمایه گذاری زیربنایی دولتی کدام است؟
• آیا زمینه ها و قابلیت های استان، امکان تعریف پروژه های ملی و فرا ملی را دارد؟
• توان استان برای برای جذب سرمایه گذاری چقدر است ؟
• اصلاحات ضروری و لازم برای تسهیل فرایندهای اداری و مدیریتی و فرهنگی سرمایه گذاری کدا م است ؟
• امکانات و پتانسیل های سرمایه گذاری خارجی و ایرانیان مقیم و میزان سرمایه حمایتی تکمیلی داخلی استان
چه میزان است؟
• حد بهینه سرمایه گذاری در بخش های استان چگونه تعیین شده است ؟
• تعیین الگوی توازن توسعه در سرمایه گذاری در مناطق مختلف استان چگونه است ؟
• تعیین سطح فن آوری و تکنولوژی و نیز سطح اشتغال و تعیین تعادل و تراز سرمایه گذاری کاربر و سرمایه بر
چگونه است ؟
• مزیت های هریک از موارد سرمایه گذاری در چیست؟
• امکانات پژوهشی ، مشاوره ای ، فکری و سرمایه انسانی داخلی استان برای هم سویی و همکاری با سرمایه
• گذاران کدامند؟
• تاثیر عوامل محیطی، فرهنگی ، سیاسی و اجتماعی استان بر فرایند سرمایه گذاری چه میزان است؟

فعالیت های مدیریت سرمایه گذاری در ستاد اداری و مدیریتی استان گیلان:
تدوین الگوی استراتژیک سرمایه گذاری با توجه به:
• مزیت های نسبی
• توان صادراتی
• تامین مالی
• اشتغال زایی
• فن آوری
تهیه راهنمای مزیت های نسبی و اولویت های سرمایه گذاری :
• همسو با برنامه های دولت
• همسو با برنامه ششم
• همسو باسیاست های کلی نظام
• متناسب با توان مالی استان
• حفظ رقابت با سایر استان ها
• تهیه فلوچارت اموراداری و مدیریتی سرمایه گذاری با هدف تسهیل فرایندهای پیش ، حین، و پس از فعالیت سرمایه گذاری.
ارزیابی تقاضای سرمایه گذار:
• دارا بودن طرح توجیه اقتصادی در استانداردهای ملی و بین المللی
• دارا بودن مشاوره های مختلف اقتصادی ، مالی و فنی
• تامین مالی دولتی ( بانکی ) باید به صورت مکمل باشد و سرمایه گذار باید حداقل درصد قابل توجهی از هزینه ها را با توجه به نوع پروژه تامین نماید
• تطابق با الگوی مزیت های نسبی و اولویت های استان
• مطالعه موارد موفقیت و شکست در پروژه های مشابه و ارزیابی دلایل آن
علت مزیت طرح و توجیه اقتصادی آن :
• آیا نیروی کار ارزان است ؟
• آیا انرژی ارزان است ؟
• آیا امکان صادرات است ؟
• آیا مزیت فنی است ؟
• آیا مزیت دانش محور است؟
• آیا مزیت تکنولوژی است ؟
فعالیت های مدیریت سرمایه گذاری در ستاد اداری و مدیریتی استان گیلان:
• آیا در شرایط الحاق به سازمان تجارت جهانی امکان ماندگاری هست؟
• ارزیابی قابلیت تجاری شدن محصول (خدمت ) در مقیاس جهانی
• آیا سرمایه گذاری به لحاظ موضوعی و فردی بدون حمایت دولت قابلیت تداوم در بازار را دارد؟
• تامین مالی مکمل پس از آورده اولیه قابل دفاع مبتنی بر نوع پروژه
• حمایت مالی جهت تکمیل سرمایه گذاری توسط نهادهای استان
• تسهیل و کمک در فرایند سرمایه گذاری به ویژه در مرحله تولید و صادرات
• حمایت ویژه از طرح هایی که غیر مبتنی بر منابع طبیعی از نظر اقتصادی موجه بوده و دارای قابلیت تجاری شدن حتی در مقیاس جهانی شدن دارد.
ملاحظات اساسی در مدیریت راهبردی سرمایه گذاری:
• بر اساس ادبیات اقتصاد دانش محور ، مهم ترین مساله در اقتصادهای دانش محور، تعیین نوع فعالیت برای انجام یک سرمایه گذاری در فعالیت اقتصادی است. مزیت طرح نباید در انرژی و نیروی کار ارزان باشد بلکه مزیت باید مبتنی بر دانش ، امکان تجاری شدن و همراه با حفظ و قدرت دوام در شرایط الحاق به wto باشد.
• هر طرح ارایه شده باید ابتدا در مدل جهانی و سپس در مدل ملی و بعد درالگوی منطقه ای ارزیابی شود . بر اساس گزارش بانک جهانی ۲۰۰ هزار قلم کالا در ۱۰۰ گروه در جهان تولید می شود. کشورهای توسعه یافته در کمتر از ۱۰ گروه تولید و در هر چه بیشتر تجارت می کنند اما ایران در بیش از ۹۰ گروه تولید و کمتر از ۱۰ گروه تجارت می کند . تنوع در تولید در اقتصاد دانایی محور مزیت محسوب نمی شود.
• مهم ترین نکته در ادبیات اقتصاد مدرن امروز اولویت گذاری سرمایه گذاری بر اساس الگوی سرمایه گذاری دانش محور غیر مبتنی بر منابع طبیعی (انرژی / کار) و خلق مزیت های جدید مبتنی بر دانش ، تکنولوژی و توان صادراتی که حتی در مقیاس جهانی بدون حمایت دولتی هم امکان فعالیت داشته باشند.
• اولویت های سرمایه گذاری باید با الگوی غیر مبتنی بر منابع طبیعی تدوین و منتشر شود تا به جهت عدم آن سرمایه گذاران در رشته های غیر مزیت دار دچار هزینه تهیه طرح و سایرهزینه های مقدماتی نشوند . سیاست هایی نظیر طرح ضربتی اشتغال و طرح های زود بازده از منظر سیاست های کلان اقتصادی به ندرت در مقوله سرمایه گذاری طرح های موفقی به شمار می روند زیرا:
• کمتر دارای طرح توجیهی اقتصادیf.s دارند.
• فضای اقتصاد کلان جامعه در مورد آنها در نظر گرفته نمی شود.
• هیچ پرداخت مستقیم منابع مالی تولید اشتغال نمی کند و تنها سرمایه گذاری تولید اشتغال می کند .
• اولویت در این گونه طرح ها زمان و سرعت بهره برداری است و نه توجیهات اقتصادی بسیار پیچیده آنها .
• عمده متقاضیان آورده اولیه ندارند.
• عمده متقاضیان این گونه طرح ها را محملی برای اخذ اعتبارات و هزینه کردن آنها در مسایل و نیازهای ضروری زندگی می دانند.
• کمتر از مشاوره های اقتصادی ، مالی و فنی استفاده می کنند
• شرایط محیط اقتصادی ، قوانین کار و تجارت و … را نمی شناسند .
• بیشتر در طرح های اقتصادی بسیار کوچک و عمدتا خدماتی غیر مدرن قابل اجرا هستند در صورتی که صنایع کوچک و توسط و بزرگ حلقه های مکمل یکدیگرند.
• قابلیت دوام در شرایط بحران های اقتصادی را ندارند .
• در باز پرداخت دیون و مطالبات بانکی و دولتی عمدتا نمی توانند به موقع دیون و اقساط خود را باز پرداخت نمایند .
• امکان ملی شدن و جهانی شدن محصول و خدمت آنها بسیار محدود است و در الحاق به wto از بین می روند .
• بخش عمده ای از اعتبارات آنها در غیر اهدافی که دولت در نظر دارد هزینه می شود و بعضا به اقتصاد غیر رسمی می پیوندد.
• به عنوان مثال اثار ایجاد اشتغال ۸۰۰ هزار نفری در طرح های زود بازده باید در رشد GDP دیده شود که عمدتا شاهد رشد GDP از این ناحیه نیستیم .
• ارزیابی فضا برای سرمایه گذاری از منظر سرمایه گذاران
• آیا مدیریت استان اولویت های سرمایه گذاری دارد ؟
• مزیت ها و رجحان های سرمایه گذاری در گیلان بر سایر استان ها و کشورها چیست ؟
• آیا رشته ها و اولویت های معرفی شده استان توجیه اقتصادی لازم را دارد ؟
• آیا رشته ها و الویت های معرفی شده استان نسبت به سایر رشته های اقتصادی سوده تر است ؟
• آیا سرمایه گذاری در رشته توصیه شده در استان در مقابل تورم و سیاست های اقتصادی و دارایی های سرمایه گذار را متناسب با تورم حفظ می کند ؟
• آیا نهادهای مدیریتی استان حمایت مالی برای تکمیل کمبودهای مالی را انجام می دهند؟.
• آیا فرایندهای اداری و کسب مجوزها سهل ، شفاف و روان است ؟.
• آیا قوانین تجارت ، کار ، پولی و بانکی و بیمه و … امکان فعالیت را تسهیل و ممکن می سازد.
• ریسک و بازدهی طرح مورد نظر چقدر است ؟
• آیا ضمانت ها و حمایت های بیمه ای خاص از طرح صورت می پذیرد؟.
• آیا دستورالعمل ها، مقررات و نظایر آن به اندازه کافی سهل و شفاف است ؟
• ایا سطح شفافیت و سلامت فعالیت دستگاه ها ی مرتبط و شبکه بانکی به اندازه ای است که هزینه اضافی به طرح تحمیل نگردد؟
• آیا سرمایه گذار در انتخاب مکان ، پرسنل ، نوع تولید ، بازار صادراتی و … استقلال دارد ؟
• ایا حمایت های تعرفه ای و غیر تعرفه ای برای تسهیل صادرات محصول/ خدمت وجود دارد ؟
• ایا از منظر حقوق مالکیت ، منافع سرمایه گذار ملحوظ می شود ؟
• از نظر اقتصادی آیا فضای آزاد اقتصادی ، امکان قیمت گذاری و رفتار آزاد اقتصادی در واردات و صادرات و قیمت گذاری را می دهد ؟
• آیا سیاست های پولی و مالی و ارزی، در آمدی و تجاری این فعالیت را به صورت فرایندی و نه مستقیم حمایت می کند ؟
• چشم اندازها و روندهای آینده در سطح داخلی استان، ملی و بین المللی چه تاثیری بر این نوع فعالیت ها دارد ؟
• آیا محیط فعالیت اقتصادی در بعد فضای فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی استان شروع و ادامه کار را تسهیل می کند و یا احتمال بروز مشکلات هست ؟
• امکان توسعه فیزیکی، فنآوری و تحقیق و توسعه( R &D) چقدر است و به چه میزان حمایت می شود؟

شرایط میزبانی خوب برای جذب و توسعه سرمایه گذاری توسط مدیریت استان
تثبیت :
• ثبات در قوانین و مقررات و دستورالعمل ها به ویژه قانون کار ، تجارت و قوانین بانکی، مالیات و گمرک و…
• سیاست های اقتصادی به ویژه تورم ، نرخ ارز و…
• دیدگاه مدیریت استان به روندهای اجرایی
تضمین :
• کمک های بیمه ای
• گارانتی صادراتی محصول
• کاهش ریسک سرمایه گذاری
• کمک در شرایط بحران های اقتصادی و اجتماعی نظیر بحران کارگری
ترجیـح :
• مزیت های استان نسبت به سایر استان ها
• مزیت های موضوع سرمایه گذاری به سایر موضوعات
• مزیت های استان به سایر کشورهای منطقه
• حمایت ها
• مشوق ها
• تسهیلات
آزادی عمل :
• در استخدام نیروی کار
• درقیمت گذاری محصول
• در توسعه فیزیکی و تکنولوژی
• در حضور در بازار
• در مدیریت امور
حمایت مالی مکمل:
• اعتبارات کمکی بانکی
• تقسیط دیون و استمهال آنها
• نرخ های مالیاتی و کمک های مالیاتی
• مشوق های مالی و جوایز مختلف نظیر جایزه صادراتی
حمایت غیر مالی :
• کمک های مشاوره ای
• کمک های پژوهشی و آموزشی
• اطلاع رسانی
• کمک به توسعه صادرات
• کمک به توسعه فن آوری
فرایند فعالیت :
• حداقل دخالت مراجع دولتی
• کمک های اداری
• تسهیل فرایندها
• شفافیت و سلامت فعالیت ادارات دولتی
• احترام و تکریم سرمایه گذاران و تامین امنیت آنان
• شفافیت مطالبات دولتی و استانی

امیدوارم که این جستار به عنوان یک راهبرد عملیاتی بتواند در فرایند سرمایه گذاری در استان گیلان مفید و موثر واقع گردد.

پایان