تاریخ : شنبه, ۱۰ خرداد , ۱۳۹۹ 8 شوال 1441 Saturday, 30 May , 2020
1

بررسی وضعیت اقتصاد ایران در سال ۹۹/ کامبیز نویدی

  • کد خبر : 25903
  • ۳۱ فروردین ۱۳۹۹ - ۱۰:۵۹
بررسی وضعیت اقتصاد ایران در سال ۹۹/ کامبیز نویدی

بر پیکراقتصاد ایران در سال ۹۸ ضربات سنگینی وارد شد. تداوم تحریم ها، دولت را و عدم توجه به بخش خصوصی مردم را فقیر تر کرد و ظهور بلای جهانی کرونا چشم اندازی مه آلود برای تمام اقتصادهای جهان و بخصوص اقتصاد شکننده ایران ترسیم کرده است. مهمترین معضلات اقتصاد ایران را شاید بتوان “دولتی […]

بر پیکراقتصاد ایران در سال ۹۸ ضربات سنگینی وارد شد. تداوم تحریم ها، دولت را و عدم توجه به بخش خصوصی مردم را فقیر تر کرد و ظهور بلای جهانی کرونا چشم اندازی مه آلود برای تمام اقتصادهای جهان و بخصوص اقتصاد شکننده ایران ترسیم کرده است. مهمترین معضلات اقتصاد ایران را شاید بتوان “دولتی بودن “و نیز “بحران مدیریت” عنوان کرد. دولت ها با فروش نفت و تزریق پول آن به داخل ارتزاق کرده اند و مردم نیز همواره نگاهشان به دست دولت ها بوده است و حالا با هر نوسانی در قیمت یا مسدود یا محدود شدن فروش آن شوک های عظیم اقتصادی و اجتماعی به کشور وارد می شود. در کنار این نبود مدیریت اقتصادی منسجم و کارآمد و عدم اجرای صحیح برنامه های توسعه ای راه را برای غلبه بر وضعیت موجود بسته است.
اما معضلات عمده ی اقتصاد ایران در سال آینده چیست؟
برای پاسخ به این سوال در ابتدا باید ضعف های مهم اقتصادی و مدیریت ایرانی را مرور کرد. بی انضباطی شدید مالی بخصوص در بانک ها، بی اعتمادی به بخش خصوصی، بنگاه داری دولتی و شبه دولتی، بزرگ و فربه بودن دولت و درنتیجه آن پایین آمدن بهره وری و افزایش بودجه جاری کشور و نیز عدم توجه به ابرچالش های شش گانه اقتصاد کشور شامل بحران منابع آب، مسائل زیست‌محیطی، صندوق بازنشستگی، بودجه دولت، نظام بانکی و بیکاری مهمترین مصایب اقتصاد ایران هستند.
مجموع دلایل فوق وقتی با تحریم و بحران کرونا در هم می آمیزند چشم انداز زیر را برای آینده ایران رقم می زنند:
الف) پایین آمدن سطح رفاه
رکورد درآمد سرانه ایران متعلق به سال ۱۳۵۵ است و میزان آن در سال ۱۳۹۸ به مقدار ۴۵ درصد افت داشته است. با این حال اگر شاخص هایی مانند دسترسی به خدمات عمومی و افزایش دارایی های مردم و مصرف سرانه را در نظر بگیریم سطح رفاه به دلایلی که ذکر آن مطلبی جدا می طلبد به اندازه یک و نیم برابر رشد کرده است. اما واقعیت ماجرا اینست که این دوران خوش نیز به پایان رسیده و با رشد منفی اقتصادی سه سال اخیر مردم در سال ۹۹ فقیر تر شده و سطح رفاه نیز پایین تر خواهد آمد. از همین رو است که بطور مثال بسیاری از کالاهای موجود در سبد ایرانیان نیز اندک اندک حذف شده و به عنوان کالای تجملاتی درآمده اند. وقتی تحریم‌ها بر صادرات غیرنفتی ایران تاثیر بگذارد، عملاً واردات کالا نیز با مشکلات جدی مواجه خواهد شد، چون در دو سال گذشته به میزان صادرات غیرنفتی، واردات صورت گرفته؛ یعنی ارز حاصل از صادرات غیرنفتی برای واردات اختصاص یافته ؛ بنابراین با بروز مشکل در صادرات غیرنفتی ، طبیعتاً واردات نیز با مشکل رو به رو خواهد شد .واردات با رقم حدوداٌ شش میلیارد در ماه که در سال های ابتدایی این دهه صورت می گرفت هم اکنون به حدود دو میلیارد دلار در ماه رسیده که باعث افزایش قیمت( بیش از میزان رشد قیمت ارزهای خارجی) و کمبود کالا در بازار مصرف شده است و چنین می شود که مردم احساس می کنند که فقیر تر شده اند. این روند امسال نیز ادامه خواهد یافت و بروز این احساس ناخوشایند تبعات اجتماعی زیادی ایجاد کرده و می کند که نمونه های آن در دیماه ۹۶ و آبان ۹۸ دیده شد.

ب) فرار سرمایه
خروج سرمایه های ایرانی به صورت خرید ملک در گرجستان و ترکیه و یا مهاجرت نخبگان علمی یا اقتصادی به بازارهای امن کانادا و استرالیا و تا حدی آمریکا و اروپا بصورت ثبت شرکت در حتی کشورهای متوسط اروپایی در سه سال اخیر رشد چشمگیری داشته و به نظر می رسد در سال ۹۹ نیز ادامه داشته باشد. علاوه بر ناامنی اقتصادی وجود برخی محدودیت های اجتماعی و سیاسی نیز به این ماجرا دامن می زند و به نظر می رسد مجموعه ی حاکمیتی کشور چندان به این مسئله توجه ندارد و هنوز متوجه خطرات این خروج سرمایه نشده است. به همین دلیل است که به ناگهان دختر جوانی بر روی آنتن تلویزیون ظاهر می شود و از سبک زندگی خاص خود به عنوان عرف اجتماعی سخن می گوید و بی محابا صحبت از رفتن آنانی می کند که مانند او فکرو زندگی نمی کنند.

ج) عدم توجه به سرمایه گذاران و کوچ به بازارهای غیرمولد
جایگاه سرمایه گذاران در سپهر اقتصادی و اجتماعی ایران بسیار لرزان است. از سویی دولت حمایت کافی را از آنان به عمل نمی آورد، از یک سو نظام بانکی به تولید کنندگان بخش خصوصی یاری نمی دهد، از سویی دیگر روشنفکران چپگرا که اتفاقا به سبب بروز برخی شکاف های طبقاتی حرفشان در بین جوانان و دانشجویان اعتبار پیدا کرده آنها را می نوازند و از طرفی تندروهای متنفذ خارج از دولت با آنان دشمنی می ورزند.
در چنین شرایطی سرمایه گذاران راغب می شوند یا سرمایه خود را از کشور خارج کنند و یا در خوشبینانه ترین حالت به بازارهایی پناه ببرند که قابلیت رصد کمتری داشته باشد. این کوچ به بازارها تبدیل به سفته بازی ، خرید و فروش ارز و سکه، سرمایه گذاری در بورس و از همه بدتر سپرده گذاری در بانک ها و خروج سرمایه از چرخه تولید می شود. علاوه بر اینها گران و محدود شدن واردات مواد اولیه، افزایش مالیات ها ، کم شدن قدرت خرید مردم و به تبع آن کاهش فروش محصولات تولیدی از دلایلی است که در سال جاری این روند را افزایش داده و باعث بوجود آمدن بحران های کارگری و افزایش بیکاری در کشور می شود.

د) حاکمیت چندگانه و سردرگمی اقتصاد

در بسیاری از مسائل حاکمیت چندگانه موج می زند و توان تصمیم گیری از دولت سلب می شود. بطور مثال به فرآیند قرار گرفتن نام ایران در FATF نگاه کنیم. پس از تصویب مجلس و تایید ضمنی شورای نگهبان ناگهان نهادی به نام “هیات عالی نظارت بر حسن اجرای سیاست های کلی نظام” که بر اساس قانون اساسی فاقد وجاهت قانون گذاری است مواردی از قانون را مغایر با سیاست های نظام اعلام و جلوی اجرای آن را گرفت تا توان هرگونه تبادل ارزی با بانک های جهان از ایران سلب و امور بازرگانی به کلی مختل شود. قرار گرفتن نام ایران در فهرست سیاه در سال ۹۹ فشار زیادی به دولت و بازرگانان ایرانی وارد کرده و آنان را از چرخه تجارت کشور با جهان خارج می کند.

ه) افت سرمایه اجتماعی و تبعات اقتصادی آن
وجود تعارض در نظام حاکمیتی و آشفتگی های اجتماعی حاصل از آن به افت سرمایه اجتماعی منتهی می شود. نتیجه این افت اثرات خود را در بی ارزش شدن اوراق و اسنادی از قبیل چک و سفته و تبادلات مالی بازار برجا می گذارد و اعتماد سازی در انجام معاملات را دشوار می گرداند. نتیجه این آشفتگی پایین آمدن سطح معاملات اقتصادی و در نتیجه کم شدن چرخش پول در معاملات نسیه و اعتباری شده و راه تعامل اجتماعی را می بندد. در سال ۹۹ با افزایش این قبیل معضلات عده ای در بازار خرده فروشی دچار مشکلات شدید می شوند و چاره را در خروج از آن و سرمایه گذاری در اموری می دانند که در بندهای بالا به آن پرداختیم. نتیجه این کوچ نابودی برخی از خرده فروشی ها و افزایش سطح بیکاری و یا حداقل بد شدن وضع معیشتی خرده فروشان و اصناف می شود.

و) تورم چهل درصدی

مرکز پژوهش‌های مجلس در بهمن ماه ۹۸ در گزارشی پیش‌بینی کرده که در سال ۹۹ دولت با کسری بودجه ۸۶ هزار میلیارد تومانی مواجه خواهد شد که اگر این کسری از محل بانک مرکزی تأمین شود در حدود ۲۰ درصد تورم (علاوه بر تورم پیش‌بینی شده برای سال‌های ۱۳۹۹ و ۱۴۰۰ )در پی خواهد داشت. اما مشکل اینجاست که با بروز اپیدمی کرونا و ادامه تحریم ها حجم کسری بودجه دولت بسیار بیش از این رقم خواهد شد و به نظر می رسد نرخ تورم تا حدود ۴۰تا ۵۰ درصد باشد. این در حالی است که بانک جهانی پیش بینی کرده برای دومین سال متوالی ایران رکود را تجربه کند و رشد اقتصادی هم به ۸/۷- درصد برسد که هرچند بدبینانه است اما دور از واقعیت نیست.
این حجم از تورم باعث کاهش قدرت خرید مردم شده و می تواند آشوب های اجتماعی کور طبقه ی متوسط و دهک های پایین جامعه را به همراه داشته باشد.

ز) مسکن، بورس، ارز

دولت در دو سال اخیر علاقه زیادی به حفظ ارزش پول ملی و کنترل بازار ارز داشته است. در ابتدای سال ۹۷ کسی گمان نمی کرد قیمت مسکن در عرض دو سال ۱۷۰ درصد افزایش پیدا کند و با دلار رقابت کنند. زمانی که قیمت زمین دو برابر می‌شود یا شاخص بورس پنج برابر می‌شود و یا در مدت سه ماه ارزش دلار و یورو در حدود ۳۵ درصد افزایش می یابد ، سرمایه ها به این قبیل بازارها سراریز می شوند.
چنین به نظر می آید که مردم به معجزه قیمت زمین و آپارتمان، ذخیره طلا و مسکوکات و ارزهای خارجی و رشد شاخص بورس معتقد شده‌اند و تنها راه حفظ ارزش دارایی های خود را در این بازار ها می جویند. نخستین و راحت ترین مقصد ارز است و همه برنامه‌های دولت برای کنترل بازار ارز به هم می‌خورد. ادامه تحریم ها، و کاهش شدید قیمت و فروش نفت چشم انداز روشنی از آینده بازار ارز و در نتیجه طلا نشان نمی دهد و تصور می شود افزایش قیمت ارز دوباره رخ بنمایاند. این افزایش قیمت پس از چند ماه خود را در بازار مسکن و زمین هم نشان خواهد داد و این چرخه نقش پررنگی در افزایش تورم خواهد داشت. در چنین فضایی عمده معاملات مسکن را سفته بازان در دست خواهند گرفت و میزان تقاضای مصرف کنندگان واقعی مصرف و خانواده ها به علت افزایش قیمت و ناتوانی آنها از خرید مسکن کم خواهد شد. نتیجه طبیعی این موضوع افزایش تقاضا برای اجاره و در نتیجه بالا رفتن نرخ اجاره ها خواهد بود.

لینک کوتاه : http://khazardaily.ir/?p=25903
  • دیدگاه‌ها برای بررسی وضعیت اقتصاد ایران در سال ۹۹/ کامبیز نویدی بسته هستند

ثبت دیدگاه

مجموع دیدگاهها : 0در انتظار بررسی : 0انتشار یافته : 0

دیدگاهها بسته است.